Pustevny to jedna z tych nazw, które w Czechach wywołują natychmiastowe uśmiechy. Przełęcz położona na wysokości około 1018 metrów n.p.m., w samym sercu Morawsko-Śląskich Beskidów, od dziesięcioleci pełni rolę symbolicznej bramy do świata gór, tradycji i lokalnej tożsamości Wołoszczyzny Morawskiej. Choć dziś kojarzy się głównie z turystyką, kolejką linową, charakterystycznymi drewnianymi budynkami i popularnymi trasami spacerowymi, jej historia sięga czasów, gdy w tych okolicach dominowała cisza, las i życie pustelników, od których miejsce wzięło swoją nazwę.
Najpiękniejsza przełęcz w Czechach
Jeszcze w XVIII wieku Pustevny były przede wszystkim przestrzenią odosobnienia. Żyli tu pustelnicy, a sam grzbiet górski Radhošťa miał wyraźnie duchowy charakter, łącząc elementy dawnych wierzeń pogańskich z rozwijającym się chrześcijaństwem. Dopiero druga połowa XIX wieku przyniosła przełom i zapoczątkowała proces, który na zawsze zmienił charakter tego miejsca. Wraz z rozwojem ruchu turystycznego i idei wędrówek górskich Pustevny zaczęły przyciągać mieszkańców Moraw i Śląska, a także artystów, architektów i społeczników, którzy dostrzegli w tej przełęczy coś więcej niż tylko punkt widokowy.
Kluczową rolę w rozwoju Pusteven odegrała organizacja Pohorská jednota Radhošť, która postawiła sobie za cel nie tylko udostępnienie gór szerszej publiczności, ale także ochronę i promocję lokalnej kultury. To właśnie z jej inicjatywy zaproszono młodego wówczas architekta Dušana Samo Jurkoviča, który miał zaprojektować zabudowę przełęczy. Efekt tej współpracy do dziś uznawany jest za jedno z najważniejszych osiągnięć architektury ludowej w Czechach.
Wyjątkowa architektura na Przełęczy Pustevny – Libušín i Maměnka
Budynki na Pustevnach nie są zwykłymi schroniskami górskimi. Jurkovič stworzył tu unikalny styl, będący połączeniem architektury ludowej, secesji i inspiracji folklorem słowiańskim. Drewniane konstrukcje, intensywne kolory, dekoracyjne detale i ornamentyka nawiązująca do tradycji Wołoszczyzny sprawiają, że miejsce wygląda jak wyjęte z ilustrowanej legendy. Najbardziej rozpoznawalnym obiektem jest Libušín, pierwotnie otwarty w 1899 roku jako restauracja i centrum życia towarzyskiego. Jego wnętrza zdobiły malowidła inspirowane mitologią, historią i słowiańskimi motywami, co nadawało budynkowi niemal teatralny charakter.
Historia Libušína ma jednak także dramatyczny rozdział. W 2014 roku budynek doszczętnie spłonął, co dla wielu Czechów było symboliczną stratą fragmentu narodowego dziedzictwa. Odbudowa trwała kilka lat i została przeprowadzona z niezwykłą dbałością o detale, przy wykorzystaniu tradycyjnych technik rzemieślniczych. Otwarcie zrekonstruowanego Libušína w 2020 roku było wydarzeniem nie tylko regionalnym, ale i ogólnokrajowym, pokazującym, jak silne emocje i przywiązanie budzi to miejsce.
Tuż obok Libušína znajduje się Maměnka, drugi z charakterystycznych budynków Jurkoviča, który do dziś pełni funkcję schroniska i restauracji. Wspólnie z dzwonnicą oraz innymi elementami zabudowy tworzą spójny, niemal bajkowy krajobraz, zupełnie odmienny od typowej architektury górskiej znanej z Alp czy Tatr. Pustevny są dzięki temu nie tylko punktem startowym szlaków, ale również żywym muzeum architektury i kultury regionu.
Jak dostać się do Pustevny?
Jednym z powodów, dla których Pustevny cieszą się tak dużą popularnością, jest ich dostępność. Na przełęcz można dotrzeć pieszo, rowerem, a także kolejką linową z Trojanovic, co sprawia, że miejsce to jest atrakcyjne zarówno dla zaprawionych wędrowców, jak i rodzin z dziećmi czy osób starszych. Stąd rozchodzą się liczne trasy spacerowe i górskie, prowadzące przez łagodne grzbiety Beskidów, oferujące szerokie panoramy i zmieniające się wraz z porami roku krajobrazy.
Stezka Valaška
Jedną z nowszych atrakcji w bezpośrednim sąsiedztwie przełęczy jest Stezka Valaška, czyli ścieżka w koronach drzew. To przykład nowoczesnej infrastruktury turystycznej, która została wkomponowana w górski krajobraz w sposób nienachalny. Drewniane pomosty unoszą się nad ziemią, prowadząc między drzewami aż na wieżę widokową, z której rozciąga się panorama Beskidów. Trasa ta stała się szczególnie popularna wśród rodzin oraz osób, które chcą doświadczyć gór w mniej wymagającej, ale wciąż efektownej formie.
Pustevny są jednak przede wszystkim punktem wyjścia na jedną z najbardziej symbolicznych tras w tej części Czech, prowadzącą na Radhošť. To wędrówka, która ma zarówno wymiar krajobrazowy, jak i kulturowy. Szeroki grzbiet, łagodne podejścia i rozległe widoki sprawiają, że trasa ta jest dostępna dla większości turystów, a jednocześnie nasycona znaczeniami. Po drodze mija się rzeźbę Radegasta, słowiańskiego boga słońca, płodności i gościnności, który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu. Monumentalna figura, stojąca na skalnym podłożu, przyciąga uwagę nie tylko swoją formą, ale i kontrastem między pogańską symboliką a chrześcijańskim charakterem dalszej części trasy.
Kaplica Cyryla i Metodego
Na samym szczycie Radhošťa znajduje się kaplica świętych Cyryla i Metodego, patronów Słowian i symbolicznych twórców słowiańskiej kultury pisanej. Kaplica, wzniesiona w końcu XIX wieku, jest miejscem pielgrzymek, zwłaszcza w okresie letnim, ale także ważnym punktem tożsamościowym dla mieszkańców Moraw. To tutaj, na styku legend, historii i wiary, najlepiej widać, jak Pustevny i Radhošť łączą różne warstwy kulturowe, tworząc przestrzeń o wyjątkowym znaczeniu.
Pustevny są miejscem, które zmienia się wraz z porami roku. Latem przyciągają turystów pieszych i rowerzystów, jesienią zachwycają kolorami lasów, zimą zamieniają się w popularny ośrodek narciarski i biegowy. Niezależnie od sezonu zachowują jednak swój unikalny charakter, będący połączeniem górskiej przyrody, architektury i głęboko zakorzenionej tradycji.
To właśnie ta wielowarstwowość sprawia, że Pustevny nie są jedynie kolejnym punktem na mapie Czech. To miejsce, które opowiada historię regionu, jego mieszkańców i ich relacji z górami. Można tu przyjechać na kilka godzin, by napić się kawy w drewnianej chacie i zrobić zdjęcia, ale można też zostać na dłużej, wędrując grzbietami Beskidów i próbując zrozumieć, dlaczego właśnie tutaj kultura, mitologia i krajobraz tak silnie się przenikają. Pustevny nie krzyczą swoją atrakcyjnością, raczej zapraszają do uważnego patrzenia i powolnego odkrywania – a to w dzisiejszej turystyce wartość coraz rzadsza.
