Czeskie Szlaki Położone tuż przy granicy z Austrią, na wysokim skalnym wzgórzu nad rzeką Dyją, Znojmo od wieków pełniło rolę ważnego ośrodka handlowego, militarnego i administracyjnego. Dzisiaj jest jednym z najpiękniejszych miast południowych Moraw, a jego historyczne centrum należy do najlepiej zachowanych w kraju. Co ciekawe, tuż za ostatnimi kamienicami zaczyna się Park Narodowy Podyjí, dzięki czemu w ciągu jednego dnia można spacerować średniowiecznymi uliczkami, zwiedzać podziemia, degustować wino, a wieczorem podziwiać zachód słońca nad głęboką doliną Dyji.
Co zobaczyć w Znojmie?
Historia Znojma zaczęła się znacznie wcześniej niż samo miasto. Już w IX wieku istniał tutaj ważny gród wielkomorawski na wzgórzu Hradiště. Po upadku Wielkich Moraw znaczenie osady nie zmalało – wręcz przeciwnie. Dzięki położeniu przy szlakach prowadzących z Austrii do Czech szybko stała się jednym z najważniejszych punktów zachodnich Moraw. Na początku XI wieku powstał zamek książęcy, a niedługo później jedna z najcenniejszych romańskich budowli w Europie Środkowej – rotunda św. Katarzyny. W XIII wieku Znojmo otrzymało prawa miejskie i rozpoczął się okres dynamicznego rozwoju. Miasto bogaciło się na handlu winem, solą oraz rzemiośle. Otoczono je potężnymi murami obronnymi, zbudowano kościoły, klasztory i reprezentacyjne kamienice. Na przestrzeni wieków Znojmo przeżywało zarówno okresy prosperity, jak i dramatyczne wydarzenia. Zniszczenia przyniosły wojny husyckie, później wojny śląskie, a w 1809 roku okolice miasta stały się areną bitwy pomiędzy wojskami Napoleona i Austrii. Pomimo burzliwej historii zachowało wyjątkowo dużo zabytków, dzięki czemu spacer po starówce przypomina podróż przez niemal tysiąc lat architektury.
Lokalne uprawy winorośli
Nie sposób opowiadać o Znojmie bez wspomnienia o winie. Dla mieszkańców nie jest ono dodatkiem do turystyki – jest częścią lokalnej tożsamości. Historia upraw winorośli na tych terenach sięga czasów rzymskich, choć prawdziwy rozwój nastąpił w średniowieczu. Dogodny klimat południowych Moraw, wapienne gleby oraz łagodne stoki nad Dyją stworzyły idealne warunki do zakładania winnic. Już w XIV wieku znojemskie wina trafiały na stoły czeskich królów, a handel nimi stanowił jedno z głównych źródeł dochodu miasta. Dzisiaj Znojmo jest stolicą jednej z czterech morawskich podoblasti winiarskich – podoblasti znojemskiej. To właśnie stąd pochodzą jedne z najlepszych czeskich Sauvignon Blanc, Veltlínské zelené (Grüner Veltliner), Ryzlink rýnský czy Müller Thurgau. Spacerując po mieście trudno nie zauważyć licznych winotek, piwnic i restauracji serwujących lokalne wina. Kulminacją roku pozostaje jednak Historyczne Winobranie Znojemskie (Znojemské historické vinobraní), kiedy całe centrum zamienia się w ogromną średniowieczną scenę pełną rycerzy, kupców, muzyków i oczywiście degustacji młodego wina.
Atrakcje w Znojmie
Jeżeli istnieje jedna atrakcja, której nie można pominąć podczas wizyty w Znojmie, są nią bez wątpienia podziemia. To jeden z największych systemów podziemnych w Czechach. Korytarze liczą około 30 kilometrów długości i rozciągają się pod niemal całym historycznym centrum miasta. Powstawały od XIV wieku jako piwnice magazynowe, schronienia oraz element systemu obronnego. Podziemia są pełne wąskich przejść, szybów wentylacyjnych, studni i tajemniczych zakamarków. Dawniej przechowywano tutaj żywność, beczki z winem oraz zapasy na czas oblężenia. W okresach zagrożenia mieszkańcy mogli przemieszczać się pod ziemią pomiędzy poszczególnymi kamienicami. Dzisiaj zwiedzający mają do wyboru kilka tras – od klasycznej po bardziej ekstremalne, wymagające przeciskania się przez wąskie przejścia i pokonywania stromych schodów. I oczywiście nie może tutaj zabraknąć degustacji lokalnego wina.
Znojemski zamek
Na skalnym cyplu górującym nad doliną Dyji znajduje się dawny zamek książęcy. Choć współczesny wygląd jest efektem licznych przebudów, miejsce to od ponad tysiąca lat pozostaje sercem Znojma. Najcenniejszym zabytkiem całego kompleksu jest romańska Rotunda św. Katarzyny. To jeden z najważniejszych zabytków architektury romańskiej w Czechach. Największym skarbem rotundy są zachowane XI-wieczne freski przedstawiające dynastię Przemyślidów oraz sceny biblijne. Historycy do dziś dyskutują nad znaczeniem poszczególnych malowideł, jednak zgodni są co do jednego – to jedno z najcenniejszych dzieł średniowiecznej sztuki Europy Środkowej.
Jednym z największych atutów Znojma są widoki. Miasto zbudowano na wysokim skalnym wzgórzu, dzięki czemu niemal za każdym rogiem można natrafić na kolejny taras widokowy. Najpiękniejsze panoramy rozciągają się na dolinę Dyji, której strome zbocza porastają lasy Parku Narodowego Podyjí. Widoki szczególnie zachwycają o zachodzie słońca, gdy czerwone dachy starówki kontrastują z zielenią doliny.
Jeżeli miałbym wskazać jedno miejsce, gdzie można najlepiej poczuć atmosferę tego miasto to, byłaby to ulica Velká Mikulášská. Wąska ulica z osią widokową zakończoną kościołem pw. św. Mikołaja wygląda jak idealna pocztówka. Dodatkowo prowadzi nas do jednego z najpiękniejszych punktów widokowych w mieście. To tarasy winne pomiędzy murami obronnymi a rzeką – Karolininy sady. Stąd widzimy jak na dłoni całą dolinę rzeki Dyja, zamek, rotundę czy zawieszony nad doliną most kolejowy – kolejne pocztówkowe miejsce.
Znojmo w 1 dzień – co zobaczyć?
A skoro już jesteśmy przy murach obronnych miasta. Znojmo do dziś może pochwalić się jednymi z najlepiej zachowanych miejskich fortyfikacji na Morawach. System obronny powstawał od XIII wieku i przez kolejne stulecia był sukcesywnie rozbudowywany. Do naszych czasów zachowały się długie odcinki murów, liczne baszty oraz fragmenty dawnych bram miejskich. Spacer wzdłuż murów pozwala spojrzeć na miasto z zupełnie innej perspektywy. Szczególnie efektownie prezentują się od strony doliny Dyji, gdzie kamienne fortyfikacje dosłownie wyrastają ze skalnego zbocza. Najlepiej zachowane fragmenty murów znajdziecie na południowym krańcu starego miasta.
Kilka minut spacerem od historycznego centrum znajduje się monumentalny Klasztor Louka (Loucký klášter). Założony w XII wieku przez premonstratensów przez stulecia należał do najbogatszych klasztorów na Morawach. Obecny barokowy wygląd zawdzięcza przebudowie z XVII i XVIII wieku. Po kasacie klasztoru jego dzieje były niezwykle burzliwe – pełnił funkcję koszar wojskowych, magazynów i obiektów gospodarczych. Dzisiaj ponownie kojarzy się przede wszystkim z winem. W jego murach działają ekspozycje związane z historią winiarstwa, odbywają się degustacje, a sam kompleks należy do najważniejszych symboli miasta. Chociaż jego stan techniczny nie jest najlepszy to obiekt jest regularnie remontowany i kolejne skrzydła dawnego klasztoru odzyskują blask.
Hradiště – punkty widokowe w Znojmie
Po drugiej stronie miasta znajduje się Hradiště – miejsce, od którego właściwie zaczęła się historia Znojma. Większość turystów dociera tutaj głównie dla jednego powodu – widoku. To właśnie stąd można podziwiać jedną z najpiękniejszych panoram miasta. Zamek, wieże kościołów, dachy starówki oraz potężne mury obronne prezentują się stąd wyjątkowo efektownie. W pogodny dzień panorama wygląda niemal jak ilustracja z historycznej książki. Jeżeli dysponujecie większą ilością czasu, warto połączyć spacer do Hradiště z przejściem ścieżkami Parku Narodowego Podyjí. A jeżeli nie masz ochoty na ostrą wspinaczkę w górę – bez problemu dojedziesz tu autem i komunikacją miejską. Nie ma tu tłumów, a ławka z najpiękniejszym widokiem na Znojmo często jest pusta. Warto na niej usiąść chociaż na chwilę!
Znojmo nie próbuje konkurować z Pragą ani Brnem. Nie potrzebuje wielkomiejskiego rozmachu, bo jego największą siłą jest autentyczność. Tutaj wszystko znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru – zabytkowa starówka, średniowieczne podziemia, romańska rotunda, monumentalny klasztor, punkty widokowe i winnice ciągnące się aż po horyzont. To jedno z tych miejsc, które najlepiej poznaje się bez pośpiechu. Warto usiąść z kieliszkiem lokalnego wina na rynku, zgubić się w labiryncie wąskich uliczek, zejść do podziemi, a wieczorem stanąć na jednym z punktów widokowych nad doliną Dyji. Wtedy łatwo zrozumieć, dlaczego wielu odwiedzających zakochuje się w Znojmie już podczas pierwszej wizyty.
